Bezrobocie oraz inflacja zwiększają koszty w gospodarce i wydatki socjalne w państwie. Rosnące ceny oraz bezrobocie powodują pogorszenie sytuacji ekonomicznej kraju - spada poziom życia obywateli, rośnie bieda, przybywa ludzi żyjących w nędzy. Jednym ze wskaźników niedostatku jest Indeks Nędzy. Sposób jego liczenia jest niezwykle prosty – sumowana są: stopa bezrobocia i roczna stopa inflacji.

Misery Index jest chętnie wykorzystywany przez polityków w USA przy ocenie kadencji prezydenckich , czy partii rządzących, zasiadających w Kongresie i Senacie. Jego użyteczność jest duża, szczególnie podczas kampanii wyborczych, gdyż ze względu na prostą konstrukcję jest zdolna go zrozumieć duża liczba ludzi. Pozwala to tworzyć argumentację, która z łatwością trafiają do prostych ludzi a przecież podczas wyborów liczy się liczba zdobytych głosów, a nie kto głosował. Również w Polsce nie jesteśmy odosobnieni w tym względzie. Warto jeszcze dodać, że od pewnego czasu liczony jest, podobny do amerykańskiego, indeks dla naszego kraju.

Jak widać na wykresie, rosnące wartości indeksu są zbieżne z okresami depresji w USA. W latach 70-tych miały miejsce dwa najwyższe szczyty indeksu. Pierwszy, bliski 20, wystąpił na początku 1975 roku, kiedy w Białym Domu urzędował prezydent Ford. Przyczyną wzrostu indeksu była galopująca inflacja i bezrobocie, jakie rozpoczęły się za prezydentury Nixona, który później musiał podać się do dymisji po ujawnieniu Afery Watergate. W okresie urzędowania Forda indeks znacząco spadł, dzięki podjętym działaniom mającym na celu stłumienie inflacji oraz spadkowi stopy bezrobocia.

Drugi szczyt, najwyższy w historii publikacji wskaźnika, na poziomie bliskim 22 odnotowano w połowie 1980 r. za prezydentury Cartera. Tu decydujący wpływ na wzrost indeksu miała galopująca inflacja, która sięgała 15 proc. w marcu 1980 roku. Wraz ze wzrostem inflacji rosło bezrobocie, jednak jego szczyt 11 proc. był przesunięty w czasie i pojawił się na przełomie lat 1982/1983, czyli za prezydentury Reagana. Zdecydowana polityka gospodarcza tego prezydenta, tzw. reganomika, doprowadziła do spadku liczby bezrobotnych i inflacji w USA – w efekcie szybko spadł Misery Index. Poziom życia Amerykanów poprawił się.

Obecna fala wzrostowa Indeksu Nędzy rozpoczęła się dziesięć lat temu. Znacząca korekta miała miejsce w IV kwartale 2006 roku do połowy 2007 roku, kiedy na krótko spadła inflacja w USA. Ostatni szczyt indeks osiągnął w sierpniu 2008 roku, kiedy inflacja osiągnęła najwyższy poziom od 1990 roku. W lecie 2008 roku nastąpiło załamanie na rynku surowców, pękła bańka na rynku nieruchomości, we wrześniu zbankrutował Lehman Brothers, spadły „na głowę” kursy akcji na giełdach - kryzys finansowy w USA a następnie w innych krajach ujawnił się w całej okazałości. Jednocześnie zaczęła spadać gwałtownie inflacja, osiągając na koniec 2008 roku poziom bliski zera, a następnie od marca do października  2009 roku przeszła w deflację. Fed drastycznie obniżył stopy procentowe. Jednocześnie bezrobocie kontynuowało wzrosty – taka sytuacja trwała do końca 2009 roku, wówczas osiągnęło poziom 10 proc., po czym nastąpiło zahamowanie jego wzrostu liczby bezrobotnych a później niewielki spadek. Od wybuchu kryzysu Indeks Nędzy w USA jest determinowany niemal w całości stopą bezrobocia, ze względu na bardzo niski poziom inflacji, rzędu 1-2 proc. Ostatni szczyt indeks osiągnął na przełomie 2009/2010 roku. Po niewielkim spadku pojawiła się ostatnio tendencja wzrostowa, wynikająca ze wzrostu inflacji.

Jednak Stanom Zjednoczonym zagraża wzrost inflacji. Realizacja polityki luzowania ilościowego skutkuje zwiększeniem podaży pieniądza. Może ona doprowadzić do poprawy na rynku pracy, lecz wzrosną ceny towarów i usług. Wysoka stopa bezrobocia oraz wzrost inflacji w Stanach Zjednoczonych może w przyszłości skutkować wzrostem tamtejszego Indeksu Nędzy.

Jan Mazurek
Główny Analityk

Investors Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA